Het was groot nieuws, plotseling. Ook voor mij. De schoolbesturen in Nijmegen gaan doen wat ze in Cambridge (MA) in de VS al vijf jaar doen. Er komt een ‘controlled choice’ systeem in het Nijmeegse basisonderwijs. Wat houdt dat in: alle ouders met een kind dat vier wordt mogen zes basisscholen van hun voorkeur kiezen, drie in de buurt en drie buiten de buurt. Kinderen met ‘brusjes’ (broertjes en zusjes in onderwijsjargon) krijgen voorrang, daarna kinderen uit de buurt en dan worden ze ook nog aangenomen in een verhouding van zeventig procent kansrijke en dertig procent kansarme kinderen. Op die manier moeten er evenwichtige scholen ontstaan. Zo profiteren de kansarme leerlingen, vaak van Turkse en Marokkaanse afkomst maar ook die van Nederlandse afkomst van de voordelen van een school met een meerderheid van middenklassen leerlingen: betere leraren en kritische ouders die wel in de gaten houden of een school goed lesgeeft. Het gedurfde antwoord van de gemeente Nijmegen en de onderwijsbesturen (een unicum in Nederland!) op de groeiende segregatie in het basisonderwijs.
De kritiek was natuurlijk niet van de lucht. Niet realistisch geloof in de maakbare samenleving, linkse dwang, kan niet in combinatie met artikel 23 van de Grondwet. En last but not least een onsmakelijk stuk in de Volkskrant van onderwijssocioloog Jacq Rutten van onderwijsadviesbureau Sardes over het mislukken van het desegregatiebeleid in de VS en hoe deze de vlucht van de middenklasse heeft aangewakkerd en daarom ieder desegregatiebeleid in Nederland tot mislukken gedoemd zal zijn. Allemaal gebaseerd op gedateerd onderzoekmateriaal en voor het overgrote deel ook zeer selectief. Rutten verwijst dan ook wijselijk niet naar het Amerikaanse voorbeeld dat Nijmegen navolgt: Cambridge in de staat Massachussetts. Waar superuniversiteiten als Harvard en MIT staan maar waar ook de helft van de bevolking arm en vaak zwart of hispanic is.
Ik was anderhaf jaar geleden in Cambridge voor het maandblad M van NRC Handelsblad (zie artikel juni 2008 op dit blog) om te kijken hoe deze manier van het verdelen van leerlingen al meer dan vijf jaar functioneert. De middenklassen ontvlucht niet de stad zoals Rutten als een doemsscenario de lezers van de Volkskrant voorhoudt maar keert juist door een kwalitatief en rechtvaardig schoolsysteem weer terug. Maar misschien nog wel veel hoopgevender: de prestaties van de kansarme leerlingen gaat in vergelijking met andere niet gedegsegregeerde schoolsystemen met grote stappen vooruit en de kansrijke leerlingen leveren niets in en gaan in sommige gevallen zelfs vooruit. Onlangs riep the Econmic weekly het openbare schoolsysteem in Cambridge zelf uit tot een van de besten van het land. Nijmegen is dus geen Havanna aan de Waal maar Cambridge aan de Waal.
